ถุงหรือซอง RETORT POUCH รีทอร์ทเพาซ์ คืออะไร

      รีทอร์ทเพาซ์ (retort pouch) คือ บรรจุภัณฑ์อาหารชนิดอ่อนตัว (Flexible Packaging) ที่ผลิตจากฟิล์มหลายชั้นนำมาเชื่อมประสานกัน (Laminate Structure) แล้วขึ้นรูปเป็น “ถุงหรือซอง” ที่สามารถปิดผนึกสนิท (Hermetically Sealed Container) เพื่อเก็บอาหารได้อย่างปลอดภัย  จุดเด่นของรีทอร์ทเพาซ์ (retort pouch) คือสามารถ ทนต่อความร้อนและความดันสูง ได้เป็นเวลานาน เหมาะสำหรับอาหารที่ต้องผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อด้วยความร้อน (Thermal Processing) ระดับ Commercial Sterilization เช่นเดียวกับอาหารกระป๋อง แต่มีข้อดีที่เบากว่า ใช้งานสะดวกกว่า และช่วยลดพลังงานในกระบวนการผลิตได้มากกว่า โดยทั่วไป อาหารในถุง-ซอง retort pouch จะถูกนำไปฆ่าเชื้อใน หม้อรีทอร์ท (Retort Machine) เช่น Water Spray Retort หรือ Steam Retort ซึ่งสามารถควบคุมอุณหภูมิและแรงดันได้อย่างแม่นยำ เพื่อให้มั่นใจว่าอาหารปลอดภัยจากจุลินทรีย์ที่เป็นอันตราย และสามารถเก็บรักษาไว้ได้ที่อุณหภูมิห้องเป็นเวลานาน โดยไม่ต้องแช่เย็น สะดวก รวดเร็ว และปลอดภัย

รูปแบบของรีทอร์ทเพาช์ (retort pouch)
รูปแบบของรีทอร์ทเพาช์ มีทั้งแบบเป็นถุง-ซอง ถุงตั้งได้ ซองตั้งได้

1. ถุง-ซองแบน (Flat Pouch)

เป็นถุง-ซองรูปแบบพื้นฐาน ใช้สำหรับอาหารที่มีลักษณะเป็นของเหลวหรือกึ่งเหลว เช่น ซอส ซุป หรืออาหารประเภทน้ำพริกแกง

2. ถุง-ซองตั้งได้ (Stand-Up Pouch / Gusset Pouch)

มีฐานเสริมให้ถุง-ซองตั้งได้บนชั้นวาง เหมาะกับสินค้าที่ต้องโชว์แบรนด์หรือกราฟิกบนบรรจุภัณฑ์ เพิ่มความโดดเด่นและความสะดวกในการจัดเก็บ

วัสดุที่ใช้ผลิตรีทอร์ทเพาช์ (retort pouch)

รีทอร์ทเพาซ์มักทำด้วยวัสดุแผ่นบางหลายชนิดเชื่อมประสาน (laminate) กันได้แก่

   • วัสดุที่ใช้เป็นโครงสร้างหลักอยู่ด้านในสุด สัมผัสกับอาหารโดยตรง เป็นโครงสร้างส่วนที่หนาที่สุด ทนทานต่อความร้อนได้สูง มีความแข็งแรงสูง ทนต่อความดันในหม้อฆ่าเชื้อ (retort) ได้
      – Polypropylene (PP) เป็นชั้นหนาที่สุด อยู่ด้านใน สัมผัสกับอาหารโดยตรง ใช้เป็นตัวที่ปิดผนึกด้วยความร้อน
      – Polyethylene terephthalate (PET) โดยใช้ในรูป CPET

   • วัสดุป้องกันการซึมผ่าน (barrier material) อยู่ชั้นกลาง ใช้เพื่อป้องกันความชื้น แสง และก๊าซ
      – แผ่นฟีมส์อลูมิเนียมมีลักษณะทึบแสง ป้องกันความชื้น แสง และก๊าซได้ดี
      – แผ่นฟีมส์ EVOH ซึ่งป้องกันการผ่านเข้าออกของก๊าซได้ดีมาก
      – ไนลอน (nylon)

   • วัสดุชั้นนอก (outer layer) เป็นแผ่นฟีมส์ เช่น polyester อยู่ชั้นนอกสุดช่วยเรื่องความแข็งแรงทนทาน ความเหนียว ทนต่อความร้อน และสามารถพิมพ์ (printability) ข้อมูล หรือรูปภาพบนฟิลม์ได้

ข้อดีของรีทอร์ทเพาช์  (retort pouch)
   • อาหารที่บรรจุในรีทอร์ทเพาซ์ (retort pouch) มีน้ำหนักเบา ขนส่งได้ง่าย
   • ตัวบรรจุภัณฑ์ มีน้ำหนักเบา ประหยัดค่าขนส่งและประหยัดพื้นที่เก็บรักษา
   • แข็งแรง ไม่แตกหัก ง่าย
   • มีรูปร่างแบน มีพื้นที่ผิวต่อปริมาตรมากกว่าทำให้มีพื้นที่ถ่ายเทความร้อนได้มากความร้อนแทรกผ่านได้ดีกว่า ใช้เวลาในการฆ่าเชื้อด้วยความร้อน (thermal processing) น้อยกว่าประหยัดพลังงานกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับอาหารปริมาณเท่ากันที่บรรจุในกระป๋อง หรือขวดแก้ว นอกจากนั้นการใช้เวลาในการฆ่าเชื้อน้อย ช่วยทำให้รักษาคุณภาพด้านต่างๆ ของอาหาร เช่น สี กลิ่น รส เนื้อสัมผัส ของอาหารได้ดีกว่า เหมาะสำหรับอาหารที่ไวต่อความร้อน เช่น น้ำพริกแกง
   • สามารถพิมพ์สี ภาพถ่าย ข้อมูล ที่สวยงาม ดึงดูดความสนใจผู้บริโภคลงบนพื้นผิวได้เลย
   • การเปิดถุง-ซองเพื่อนำอาหารออกมาทำได้ง่ายกว่าการเปิดกระป๋องโลหะ โดยเฉพาะถ้าถุง-ซองนั้นมีรอยตัดเพื่อช่วยในการเปิด โดยสามารถเปิดถุง-ซองได้ด้วยมือเปล่า โดยไม่ต้องใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์ช่วยอุปกรณ์ทดสอบการระเบิด (burst tester) หรือทดสอบแรงดึง (tensile test) เพื่อประเมินผลและควบคุมคุณภาพของรีทอร์ทเพาซ์การทดสอบความแข็งแรงของรีทอร์ทเพาซ์ 

ข้อจำกัดของรีทอร์ทเพาช์  (retort pouch)
   • มีการลงทุนเบื้องต้นค่อนข้างสูง เช่น เครื่องฆ่าเชื้อ (retort)
   • การควบคุมกระบวนการให้ความร้อนในการฆ่าเชื้อจะยุ่งยากซับซ้อนกว่า เช่น จำเป็นต้องควบคุมปริมาณอากาศที่เหลืออยู่ในซองหรือถุง-ซอง ความหนาด้านข้างของซอง ส่วนผสมของไอน้ำและอากาศในเครื่องฆ่าเชื้อ ตลอดจนชั้นวางแบบพิเศษภายในเครื่องฆ่าเชื้อ ที่จะต้องเอื้ออำนวยต่อการหมุนเวียนและกระจายความร้อนภายในเครื่องดังกล่าว
   • ซองหรือถุง-ซองมักจะถูกทิ่มแทงหรือทำให้ฉีกขาดได้ง่าย จำเป็นจะต้องอาศัยการปกป้องจากภาชนะบรรจุชั้นนอก เช่น กล่องกระดาษอีกชั้นหนึ่งเพื่อให้เกิดความปลอดภัยในระหว่างการขนส่ง

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Reference
   • http://www.foodnetworksolution.com/knowledge/content/101
   • อนุกูล วัฒนสุข และ ทวิพัฒน์ วิจิตรปัญญารักษ์ ผลของความร้อนในหม้อฆ่าเชื้อต่อความแข็งแรงของบรรจุภัณฑ์อ่อนตัวชนิดถุงตั้งได้ (Effect of Thermal Processing on the Strength of Standing Retortable Pouch)
   • http://www.alliedflex.com/images/RetortFlexibleArticle.pdf
   • https://www.foodnetworksolution.com/wiki/word/0473/retort-pouch-รีทอร์ทเพาซ์